Nới room - “nước chảy qua cầu”

Nới room (tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại một doanh nghiệp niêm yết từ 49% vốn điều lệ lên trên mức này) đã chìm vào quên lãng, không còn được quan tâm từ cả năm nay. Thị trường hiểu rõ tính phức tạp của nó trong mối liên quan với các văn bản pháp lý khác, và quan trọng hơn thị trường nhìn ra cho dù Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) kiên trì chỉnh sửa, bổ sung và trình đi trình lại nhiều lần, ủy ban không có đủ quyền hạn để thúc đẩy nới room nhanh được.

Đề xuất mới về nới room sẽ được UBCKNN trình lên Chính phủ trong tháng 10-2015. Ảnh: Nguồn TBKTSG Online

Rồi đột nhiên bốn ngày trước khi Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam khai mạc, Chủ tịch UBCKNN ông Vũ Bằng trả lời phỏng vấn Bloomberg rằng đề xuất mới về nới room sẽ được cơ quan này trình Chính phủ trong tháng 10-2015. Vấn đề nới room tiếp tục được các nhà đầu tư nước ngoài “hâm nóng” tại diễn đàn và bên ngoài hành lang diễn đàn, đại diện một số tổ chức trao đổi với các phương tiện truyền thông về sự thất vọng khi room đã đứng ì 4-5 năm trời mà vẫn không tháo gỡ được.

Thất vọng

Dư luận chưa bao giờ được nghe đích thân Bộ trưởng Tài chính lên tiếng vì sao một vấn đề ảnh hưởng mạnh đến chứng khoán, đến thu hút vốn gián tiếp nước ngoài như nới room lại đình trệ hàng năm trời?

Tất cả những động thái và biểu hiện đó phản ánh tâm trạng không vui bề ngoài và sự “chán nản cực độ” bên trong của đa phần các quỹ đầu tư ngoại đang hiện diện tại Việt Nam. Một số quỹ đóng được thành lập năm 2006-2008 lẽ ra đã phải rút vốn từ lâu với thời hạn tồn tại ban đầu được ấn định 5-7 năm, nhưng do không thể thanh lý quỹ trong điều kiện VN-Index suy thoái kéo dài, thanh khoản thấp, buộc phải lùi thời hạn đóng quỹ thêm 1-2 năm nữa. Ngay cả khi được các nhà đầu tư chấp thuận cho lùi, họ cũng phải đóng quỹ vào năm 2015-2016, nghĩa là họ phải chuẩn bị từ bây giờ. Chưa kể áp lực thoái vốn đang lớn dần trong bối cảnh thị trường chứng khoán Mỹ, châu Âu và Nhật Bản đang ngày càng trở nên hấp dẫn.   

Giới quản lý quỹ ngoại, hơn bất cứ ai, muốn thị trường phục hồi để họ có thể huy động được nguồn vốn mới thay thế nguồn vốn cũ rút chân ra. Nếu các quỹ hiện tại phải đóng, mà các quỹ mới không được mở, những nhà quản lý quỹ sẽ phải rời bỏ Việt Nam hoặc đi tìm công việc khác. Không ai mong một viễn cảnh ảm đạm như thế cả.

Ông Don Lam, Tổng giám đốc VinaCapital, cho biết huy động vốn bên ngoài đầu tư vào Việt Nam bây giờ khó như... lên trời! Các nhà đầu tư nước ngoài muốn VinaCapital cùng bỏ vốn vào những dự án cụ thể, cùng trực tiếp quản lý, điều hành. Như vậy, họ có thể cùng tham gia điều hành vốn, chia sẻ bớt rủi ro, và có thể trả mức phí quản lý thấp hơn so với “giao” toàn bộ tiền cho các tổ chức quản lý quỹ. VinaCapital đang dịch chuyển theo xu hướng mới này, thể hiện rõ nhất là giảm tỷ trọng vốn trên thị trường niêm yết, đẩy mạnh M&A các dự án bất động sản, các doanh nghiệp tư nhân (private equity).

VinaCapital vừa mua xong Công ty cổ phần Sữa Ba Vì với số tiền “chưa thể tiết lộ vì chưa đúng thời điểm”, nhưng chắc chắn giá mua không đắt do Ba Vì không phải doanh nghiệp làm ăn hiệu quả. Công ty đang gặp khó khăn sau đợt tung tiền cho “chiến dịch” tiếp thị theo kiểu “dội bom” khiến ngân quỹ hao hụt nghiêm trọng. VinaCapital sẽ có nhiều việc để làm ở Sữa Ba Vì và kỳ vọng thành công bởi lĩnh vực thực phẩm còn vô số cơ hội trước mặt.

Nhìn lại, các thương vụ mang lại lợi nhuận tốt cho VinaCaptal hầu hết đều từ bất động sản hay góp vốn tư nhân, từ Masan Consumer trước đây đến Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang mới đây. Trong khi đầu tư vào doanh nghiệp niêm yết, họ “chịu đựng gian khổ”. Vinamilk là cổ phiếu gần như duy nhất mang lại lợi nhuận ổn định cho VinaCapital.

Chiến lược đầu tư của các quỹ của Dragon Capital không giống VinaCapital. Dragon Capital “rải tiền” chủ yếu trên sàn và trong những tháng ngày khủng hoảng, họ chịu “đau đớn” hơn nhiều tổ chức khác khi quyết tâm “chung thủy” với không ít công ty niêm yết. Một số quỹ của Dragon Capital đã có tuổi đời trên 10 năm, thậm chí 15 năm. Liệu tới đây, các quỹ này có phải thoái vốn? Không có quỹ đóng nào tồn tại mãi mãi. Mấy năm qua, Dragon Capital chỉ huy động thêm được khoảng 100 triệu đô la Mỹ, một con số nhỏ, và đã phải nỗ lực cao để có được nó.

Đất không lành nữa, họ sẽ ra đi

Liệu các tổ chức nước ngoài có nghĩa vụ phải đầu tư ở Việt Nam? Phải “sống chết” ở đây? Đương nhiên là không. “Đất lành chim đậu”. Đất không lành nữa, họ ra đi. Họ đi, tiền ra theo. Chẳng lẽ ta mặc kệ, vì ta không cần vốn để phát triển? Công việc của họ tổ chức các roadshow ở nước ngoài, kêu gọi nước ngoài bỏ tiền vào Việt Nam trực tiếp mang lại lợi ích cho chúng ta. Thế nhưng bản thân chúng ta, các cơ quan quản lý thị trường, đã làm được gì để khuyến khích họ? Rất ít.

Sau khi Nhóm công tác thị trường vốn, đại diện cho giới đầu tư gián tiếp nước ngoài, (một chủ thể tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam) thừa nhận đã thất bại, không vận động hành lang được việc nới room nhanh hơn, và rằng “họ chẳng có việc gì làm, nên sẽ đi chơi”, ông Vũ Bằng trấn an khối ngoại bằng khả năng có thể ban hành một quyết định thay thế Quyết định 51 về nới room vào tháng 6-2015. Không gì đảm bảo khả năng này sẽ xảy ra. Trong quá khứ, người đứng đầu ủy ban đã từng tuyên bố nới room vào quí 1 -2014. Trên thực tế, nới room vẫn như “nước chảy qua cầu” và chỉ thế thôi!

Một chuyện giờ mới có thể kể. Ngân hàng BIDV niêm yết tháng 1-2014, đúng vào thời điểm VN-Index giằng co không dứt ở mốc 500 điểm. Là một doanh nghiệp vốn hóa lớn, lãnh đạo BIDV hiểu rõ ảnh hưởng sự biến động của giá cổ phiếu BIDV lên thị trường chung. Họ đã đề nghị, đã “vận động hành lang” UBCKNN và các bộ, ngành liên quan tiến hành nhanh chóng việc nới room để tạo cú hích cho chứng khoán. Room có mở hay không, chứng khoán phục hồi hay “ủ rũ” đâu phải trách nhiệm của BIDV. Nhưng với tư cách một ngân hàng niêm yết, họ có trách nhiệm với cổ đông, với nhà đầu tư và họ đã hành động, dẫu kết quả của hành động ấy không phụ thuộc vào họ.

Nhìn sang bên, tại sao đích thân Bộ trưởng Giao thông Vận tải phải lên tiếng vì sự cố mất điện ở sân bay, vì con đường này hư, con đường kia hỏng? Tại sao đích thân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước phải trả lời dư luận vì doanh nghiệp ABC không vay được vốn, vì ngân hàng nào đó cho vay sai quy định? Thế nhưng dư luận chưa bao giờ được nghe đích thân Bộ trưởng Tài chính lên tiếng vì sao một vấn đề ảnh hưởng mạnh đến chứng khoán, đến thu hút vốn gián tiếp nước ngoài như nới room lại đình trệ hàng năm trời? Người ta chỉ thấy UBCKNN - một vụ cục như Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan, Kho bạc Nhà nước - hiện diện mỗi khi chứng khoán có vấn đề, trong khi cơ quan có trách nhiệm trả lời chính thức trước dư luận phải là Bộ Tài chính.

Dư luận đang thắc mắc dường như thị trường chứng khoán không đáng để Bộ Tài chính quan tâm và đang băn khoăn có lẽ cơ quan quản lý ngân khố quốc gia thừa tiền, nên không cần vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài nữa!  

TBKTSG Online

Ông Dominic Scriven nhận thất bại khi room ngoại chưa được nới

Tổng giám đốc Dragon Capital cho rằng nhà đầu tư ngoại có thể "đi chơi" trước khi quyết định nới room được ban hành.

Lãnh đạo Ủy ban chứng khoán Nhà nước mới đây cho biết phải sang năm sau, văn bản cho phép nhà đầu tư nước ngoài được mua nhiều cổ phần hơn tại doanh nghiệp niêm yết (hiện tỷ lệ tối đa là 49%) mới được ban hành. Động thái này đã khiến nhiều nhà đầu tư ngoại khá buồn lòng. Bên lề Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam thường niên (VBF) 2014, ông Dominic Scriven - Tổng giám đốc Công ty quản lý quỹ Dragon Capital, đại diện nhóm công tác thị trường vốn vừa có cuộc trao đổi với báo chí về diễn biến này.

- Nhiều năm qua, nhóm công tác thị trường vốn liên tục kiến nghị Chính phủ nới room cho khối ngoại, song đến năm nay vẫn chưa thành hiện thực. Cảm nghĩ của ông như thế nào?

- Đây là sự thất bại của nhóm công tác thị trường vốn. Việc Ủy ban chứng khoán thông báo sang năm sau mới xem xét lại việc nới room khiến chúng tôi khá buồn. Nhà đầu tư nước ngoài trong năm tới coi như không có việc làm. Tôi nghĩ mình nên đi chơi thôi.

Ông Dominic Scriven cho biết việc kiếm nhà đầu tư đang ngày càng khó khăn.

- Hoạt động lâu năm tại thị trường chứng khoán Việt Nam, ông đánh giá như thế nào về sự quan tâm của các nhà đầu tư ngoại hiện nay?

- Từ đầu năm, thị trường chứng khoán Việt Nam mới thu hút được 150 triệu USD từ nhà đầu tư nước ngoài. Điều này đã phản ánh sự quan tâm của giới đầu tư: Nhỏ lắm. Họ có quan tâm nhưng chỉ là trên lý thuyết, không biến thành hiện thực. Họ đến Việt Nam chủ yếu là du lịch, chơi, ăn món ăn Việt Nam.

Tôi chưa nói đến thủ tục xin cấp mã giao dịch tại Việt Nam, bởi nếu có cơ hội thì họ cũng sẵn sàng chấp nhận. Song vấn đề là nhà đầu tư cảm thấy mất công, đi mà không đầu tư được vào cái gì.

- Theo ông, thị trường chứng khoán Việt Nam còn vướng ở đâu?

- Quy mô thị trường vốn Việt Nam đang quá nhỏ, chỉ khoảng 50 tỷ USD, bằng 25% GDP. Kinh tế Indonesia không hơn Việt Nam bao nhiêu nhưng quy mô thị trường chứng khoán đạt gần 600 tỷ USD, Thái Lan là hơn 300 tỷ USD và Philippines là 200 tỷ USD. Nguyên nhân là Việt Nam vẫn còn nhiều doanh nghiệp chưa niêm yết, mới giao dịch trên UPCoM, thị trường tự do.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp cũng chưa được nhà đầu tư ngoại quan tâm do tỷ lệ sở hữu của Nhà nước vẫn còn lớn, cổ đông bên ngoài không có tiếng nói.

- Vậy cần những giải pháp gì để khắc phục điểm này, thưa ông?

- Muốn tăng hiệu quả, quy mô của thị trường chứng khoán thì phải thu hút các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp Nhà nước lên sàn. Song, doanh nghiệp Nhà nước lại vướng phải vấn đề hiệu quả của khu vực kinh tế quốc doanh. Nếu cải thiện được vấn đề này sẽ vừa thúc đẩy được thị trường chứng khoán phát triển, vừa làm lành mạnh khu vực kinh tế Nhà nước. Một mũi tên trúng hai đích.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam cũng cần cải thiện khâu quản trị. Nhiều doanh nghiệp tư nhân vẫn duy trì mô hình gia đình trị.

- Các quỹ lớn tại Việt Nam chỉ còn 1-2 năm nữa là đóng. Ông nghĩ sao về nhận định khi cho rằng Việt Nam phải đối mặt với nguy cơ quỹ mới chưa thấy đến, trong khi các quỹ đang hoạt động không còn thấy cơ hội?

- Đây là sự chuyển biến không thể tránh khỏi. Trên thế giới, những quỹ có tuổi đời 100 năm rất ít, thông thường là 5-8 năm, tối đa là 10 năm. Đến một thời điểm, quỹ phải thanh lý trả lại vốn cho nhà đầu tư hoặc huy động vốn đó vào loại hình khác. Do đó, dòng vốn có thể ra đi hoặc quay trở lại, nhưng dưới một khoản đầu mới.

- Với riêng Dragon Capital, trong một năm qua quỹ có gọi được nhà đầu tư không?

- Chúng tôi có huy động được khoảng 100 - 200 triệu USD. Tuy nhiên, việc tìm kiếm nhà đầu tư đang trở nên khó khăn. Chúng tôi phải nghiên cứu thật kỹ lưỡng xem ai có nguồn vốn để kêu gọi, song thuyết phục được họ cũng là cả một vấn đề.

Vnexpress

Chưa nới room khối ngoại trong năm nay

Lãnh đạo Ủy ban chứng khoán cho biết đang tính toán lại kế hoạch trình Bộ Tài chính để văn bản phù hợp với các quy định hiện hành.

Trao đổi với VnExpress, Chủ tịch Ủy ban chứng khoán Nhà nước - Vũ Bằng cho biết kế hoạch trình phương án nới tỷ lệ sở hữu cho nhà đầu tư nước ngoài sẽ được lùi sang năm 2015. "Việc điều chỉnh chỉ liên quan đến những vấn đề kỹ thuật cho phù hợp với quy định hiện hành", vị này cho biết.


Trước đó, thông tin Chính phủ Việt Nam sẽ nới room sở hữu cho nhà đầu tư ngoại từ 49% hiện nay lên 60% đã được thị trường đồn đoán từ cuối năm 2013. Tuy nhiên, phía Ủy ban chứng khoán vẫn thận trọng với thông tin này bởi "đây là vấn đề ảnh hưởng lớn tới tâm lý nhà đầu tư". Theo hãng tin Bloomberg, đồn đoán về khả năng Việt Nam sắp nới room khối ngoại giúp VN - Index tăng 22% năm 2013 và 12% kể từ đầu năm nay.

Không chỉ được khối ngoại chờ đón, nhiều doanh nghiệp niêm yết trên sàn cho biết đã sẵn sàng mở room cho khối ngoại. Một số đơn vị như Hoa Sen, Chứng khoán Kim Long, CII... đã trình cổ đông để nới tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài lên 60% để đón đầu khi văn bản được ban hành.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp nhấn mạnh việc nới room cần thận trọng. Trong một buổi tọa đàm tại TP HCM, bà Nguyễn Mai Thanh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần cơ điện lạnh (REE) không phản đối việc nới room cho khối ngoại. Tuy nhiên, khi ra quy định  mới, cơ quan chức năng nên trao thêm quyền quyết định cho doanh nghiệp bởi chính doanh nghiệp mới hiểu họ muốn gì.

Theo Vnexpress