Sự xuống cấp mang tính hủy diệt của văn hóa

Bảy mươi năm về trước, một trong những khẩu hiệu phổ biến nhất của cuộc Cách mạng tháng Tám là bài trừ mê tín dị đoan. Từ những năm tháng ấy, lý tưởng tranh đấu giành độc lập tự do chiếm lĩnh tâm trí hầu hết mọi người dân. 

Niềm tin vào “chủ nghĩa duy vật” thắng thế. Tâm linh, bao gồm di sản tinh thần dân gian cùng với niềm tin tôn giáo bị coi nhẹ, có lúc bị phỉ báng, đỉnh cao là có rất nhiều nơi ở miền Bắc người ta đã đập phá hoặc sử dụng đình chùa làm nhà kho. Những hủ tục của quá khứ như bói tướng, cầu hồn, cầu cơ, lập đàn cúng tế, cả những việc nhỏ vô hại như xem ngày tốt xấu cho cưới xin tang lễ cũng đều bị dẹp bỏ, tự nguyện hoặc bắt buộc. Cỗ bàn giỗ ông bà cũng đơn giản, đặc biệt bỏ hẳn việc đốt vàng mã vì không còn bày bán ngoài chợ. Giỗ, Tết, đảng viên thường có mặt nhưng không vái lạy để làm gương.

Ít nhất trên miền Bắc, lễ hội truyền thống ở các địa phương bị xếp lại tuyệt đối vì chiến tranh đã đành, nhưng chủ yếu là do người dân đã thay đổi tư duy. Sau hàng trăm năm cầu xin Trời Phật, tổ tiên phù hộ mà vẫn không thấy được đổi đời, vẫn thấy bị vua chúa, quan lại, thực dân đè đầu cưỡi cổ, người dân bỗng được “rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (thơ Nguyễn Đình Thi) chỉ sau mấy ngày Cách mạng tháng Tám và có ruộng cày sau cuộc cải cách ruộng đất long trời lở đất đả phong kiến, với viễn cảnh độc lập tự do, “thế giới đại đồng”. Dân nhạt cầu cúng, đậm đấu tranh cho lý tưởng.

Niềm tin vào đại nghĩa của dân tộc và tương lai của đất nước lấn át tuyệt đối và đẩy lùi thế giới tâm linh. Ít nhất thì cũng có một thời gian dài chúng ta tưởng là như thế. Thế nhưng, ai cũng phải giật mình về những gì đang xảy ra trong đời sống cộng đồng những năm gần đây. Người Việt không chỉ quay ngoắt 180 độ trở về với những mê tín dị đoan đã có đã theo trước năm 1945 mà còn phát sinh nhiều “dị đoan” đến từ một thế giới phẳng nhờ công cụ Internet lan truyền.

Chưa từng bao giờ nảy sinh nhiều thầy bói, thầy tướng, thầy địa lý, phong thủy như ngày nay. Thậm chí người ta viết sách, viết báo khẳng định như đinh đóng cột những điều ngàn năm nay vẫn nằm trong thế giới “sắc sắc không không”, làm như họ đã trả lời ngon ơ mọi câu hỏi của con Sphinx trước cửa Kim tự tháp. Hàng loạt nhà “ngoại cảm” túa ra như nấm mùa xuân, không ít kẻ làm giàu nhờ biết lợi dụng tối đa nỗi đau hậu chiến. Vụ “cậu Thủy” với tín chủ “ngân hàng chính sách” ở Dak Nông và vở bi hài kịch ven sông Hồng trong cuộc tìm kiếm không thành công thi hài chị Huyền xấu số đã làm lộ mặt nhiều nhà ngoại cảm dỏm. Chưa từng thấy các quan chức đua nhau “mê tín dị đoan” như bây giờ. Họ bấm độn để xuất hành công tác, kể cả đi dạy biện chứng pháp ở trường đại học. Họ chạy thầy cúng, thầy pháp, thầy bói mong tăng phiếu bầu cử, thậm chí mang cả hương vàng bay ra Côn Đảo sì sụp khấn xin phiếu trước mộ chị Sáu, lúc nào cũng chật người vì được đồn là linh thiêng. Người con gái Đất Đỏ anh hùng chắc sửng sốt về những lời cầu xin quá đỗi lạ tai.

Phát ấn Đền Trần là ngày đánh dấu thời thịnh trị khi nhà vua quyết định trao ấn để chấm dứt vụ ăn Tết kéo dài, lệnh cho nền hành chính cả nước bắt đầu hoạt động nghiêm chỉnh phục vụ triều đình và nhân dân. Nhưng người ta đã biến sáng kiến rất văn minh này thành một cuộc tranh cướp danh lợi. Toàn dân xin ấn với hy vọng được làm quan, thăng quan thì còn ai làm dân nữa? Và những lễ hội nói là cha ông để lại nhưng không còn mấy ý nghĩa nguyên thủy mà được phát huy tối đa khía cạnh thương mại do một số nhóm lợi ích bày đặt. Họ biến một số lễ hội thành “sàn môi giới” giữa người trần và thần thánh để cầu xin và hối lộ công khai. Ông Nguyễn Sự, Bí thư Hội An, đã phải than với báo chí: “Nếu anh có đi đến các lễ hội ấy mà anh chỉ cầu riêng cho mình là chưa đủ. Anh phải cầu cho mọi người dân được mạnh khỏe, thiên hạ được thái bình, vùng đất mình sống được yên ổn và mọi người được hưởng phúc. Nói như ông bà mình ngày xưa là cầu cho mưa thuận gió hòa, cho muôn người, muôn loài. Đó mới là thái độ ứng xử có văn hóa. Cha ông ta làm lễ hội trước đây làm gì có việc đánh cướp nhau như vậy. Chẳng có thánh thần nào lại đi ban phát phước đức, tài lộc cho những người đang lao vào đánh đồng loại của mình như mấy ngày gần đây...” (báo Một thế giới). PGS.TS. Lê Quý Đức, nguyên Phó viện trưởng Viện Văn hóa Phát triển (Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh) thì thẳng thừng tuy mới chỉ chạm nhẹ vào cái gốc của vấn đề: “Người ta thiếu tin tưởng vào đời sống thế tục, tin tưởng vào giá trị, lý tưởng chính trị xã hội mà người ta chỉ tin vào tâm linh” (báo Một thế giới).

Đúng. Nhưng họ đang tin vào thứ “tâm linh” nào? Hối lộ cả Bụt, buôn thần bán thánh, muốn độc quyền cả Trời Phật chỉ phù hộ kiếm lợi cho riêng mình, làm hại đối thủ của mình, đua nhau xin ấn quan lộc, nhét tiền vào tay tượng, coi vị Bồ Tát thiêng liêng như người bán hàng rong, tham nhũng chán chê rồi đi lễ sám hối, giải hạn, vài ngàn lẻ một chuyện nhảm nhí khác đang xảy ra, phải chăng đó không phải là “mê tín dị đoan” mà chúng ta đã từng gạt bỏ 70 năm trước? Tin vào tâm linh không có gì để bàn, nhưng lấy cái gọi là “tâm linh” nhảm nhí, lố bịch đã từng bị quẳng vào sọt rác của lịch sử văn minh thay cho lý tưởng cao đẹp vì nhân quần xã hội chắc chắn chỉ là sự xuống cấp không phanh có tính hủy diệt của văn hóa.

Nguyễn Quang Thân/ Theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Kho tiền 6 tấn của tay chơi Bắc Ninh

Trong bộ sưu tập 6 tấn của ông Thạo có đầy đủ các mệnh giá, từ Thái Bình Hưng Bảo - đồng tiền đầu tiên của triều nhà Đinh đến Bảo Đại Thông Bảo của triều Nguyễn.

Kho tiền cổ của ông Nguyễn Văn Thạo (49 tuổi, ở Bắc Ninh) lên tới hàng tấn và có đầy đủ mệnh giá từ thời triều đại đầu tiên tới cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam.Trong giới chơi tiền cổ, không ai không biết danh ông Nguyễn Văn Thạo (49 tuổi), trú tại Bắc Ninh - người được gọi ông là "vua tiền cổ" với kho tiền khổng lồ có một không hai.

Trong bộ sưu tập của ông có đầy đủ các mệnh giá tiền theo dòng chảy lịch sử Việt Nam từ đồng tiền đầu tiên Thái Bình Hưng Bảo của triều đại nhà Đinh (968 - 980) đến đồng Bảo Đại Thông Bảo của vua Bảo Đại triều nhà Nguyễn (1926 – 1945), ông vua cuối cùng của thời kỳ phong kiến Việt Nam.
Ngoài ra, bộ sưu tập của ông còn có bộ tiền giấy qua các thời kỳ kháng chiến chống Pháp, thời kỳ chống Mỹ và bộ tiền thẻ, tiền thỏi bằng vàng, bạc quý giá khác.

Duyên nghiệp với tiền cổ

Sinh ra và lớn lên từ cái nôi vùng sản xuất gốm Chu Đậu nổi tiếng, từ bé, ông Thạo đã được tiếp xúc với những đồ vật cổ bằng gốm từ nhỏ. Khi còn cắp sách tới trường, ông thường giữ lại những chiếc bút hỏng mà các bạn vứt bỏ. Lâu dần số bút đó lên hàng trăm cái đủ các loại từ bút bi, bút chì, bút mực... Bộ sưu tập bút cũng từ đó được các bạn trong lớp, trong trường biết đến.

Ông Nguyễn Văn Thạo (49 tuổi), ở Bắc Ninh được mệnh danh là "vua tiền cổ Việt Nam".

Trong một lần ra quán đồng nát tìm kiếm bút và tem thư, tiếc nuối khi chứng kiến cả rổ đồng tiền xu hình tròn, lỗ vuông bị đập móp, bán giá đồng nát, ông Thạo gom toàn bộ tiền tiết kiệm mua hết số đồng xu đó. Về nhà, ông lau chùi sạch sẽ rồi cất gọn vào chiếc vại sành để trong buồng. Thỉnh thoảng ông mang ra ngắm rồi... lại cất cẩn thận.

Lớn thêm chút nữa, có lần trời mưa lớn, nước lũ xối xả từ con kênh chảy qua những gò đồi sau nhà phát lộ ra những mảnh sàng, mảnh sứ cổ kèm theo những đồng xu tròn dẹt. Cả làng đổ xô cầm cuốc, xẻng hò nhau đi đào bới tìm cổ vật. Cậu bé Thạo cũng tranh thủ gom được một số đem về ngắm so sánh với những đồng tiền có được trước đó nhưng những ký tự trên mặt đồng tiền luôn là điều bí ẩn.
Dấu hỏi về lịch sử, niên đại của những đồng xu này luôn lớn dần trong đầu ông từ đó.

Sau khi tốt nghiệp, ra trường, ông Thạo trở thành nhân viên của Công ty thủy lợi 1 – Bộ Thủy lợi. Trong quá trình công tác, ông thường xuyên đi công tác. Mỗi chuyến về các địa phương, anh chứng kiến nhiều nơi phát lộ những đồng xu cũng hình tròn, lỗ vuông nhưng có nhiều kích thước và ký tự khác nhau. Những đồng tiền này nhanh chóng bị nhòm ngó và được gạ mua với giá rẻ. Sau đó chúng bị bán sang Trung Quốc.

"Mang vài mẫu về tra khảo sách, tôi bất ngờ phát hiện một trong những mẫu đó là tiền cổ từ thời sơ khai nước nhà, vô cùng quý giá", ông Thạo kể lại thời khắc khiến ông bén duyên với tiền cổ. Từ đó, hễ nghe ở đâu phát hiện được tiền cổ, đồng xu bạc màu là ông có mặt để xem, nghe kể lại quá trình phát hiện rồi mua về lưu giữ.

Đổi cá mắm lấy tiền cổ

Đầu những năm thập niên 1990, chàng trai tên Thạo đã quyết định bỏ nghề thủy lợi để một mình rong ruổi khắp hang cùng ngõ hẻm trong các bản làng người dân tộc. Khắp vùng và các tỉnh Đông Bắc chưa có nơi nào ông chưa đặt chân qua.

Trong những chuyến đi để đời ấy, ông Thạo không thể nào quên được cảnh cơm nắm muối vừng lóc cóc trên chiếc xe Minsk đã được bọc xích vượt qua những cung đường núi, đèo hiểm trở sình lầy bùn đất để vào bản lần theo dấu phát tích của những đồng xu gỉ màu. Có đận, ông lên bản người Mông (Hà Giang) đúng thời điểm cuối hành trình khi trong người chỉ còn vài đồng bạc lẻ với đùm cá mắm mặn dự trữ. Trước thông tin trong bản mới phát lộ chum tiền xu, ông quyết tâm ở lại để được mục sở thị chúng.

Nhưng vị già làng đã qua độ tuổi lục tuần quắc thước ấy nhất quyết không bán dù được trả giá nào. Kiên nhẫn vài ngày, tiền trong túi đã hết nhưng không có tín hiệu khả quan, ông đành dùng cá mắm đổi lấy cơm ăn qua ngày trước khi về dưới xuôi. Thấy người trong bản quý cá mắm, những lần đi sau, ông mang theo nhiều hơn.

Một trong những chum tiền nguyên vẹn được anh Thạo đổi bằng cá mắm.

Sau vài lần, một hôm ông già bản này lạnh lùng kéo tay ông vào tận buồng trên gác huỳnh huỵch lăn ra một chum sành nặng chừng vài chục kí lô rồi dựng đứng giữa sàn nhà.

"Lần đầu tiên trong đời, tôi được nhìn thấy chiếc chum bám đầy đất bụi, bị sứt mẻ vài miếng ở miệng nhưng đặc những đồng xu ở bên trong", ông Thạo nhớ lại.

Vội lấy số tiền tích cóp trong túi đã để mua lại nhưng vị già làng lắc đầu cười chỉ tay về phía túi cá mắm. Ông Thạo liền đem tất cả số cá mắm còn lại trao cho vị già bản.

Mới đây, tổ chức kỷ lục Việt Nam đã đề xuất kỷ lục “Người giữ và bảo vệ kho tiền cổ lớn nhất Việt Nam qua các thế kỷ” cho ông Nguyễn Văn Thạo.

Lần khác, một gia đình nông dân ở Bắc Giang trong quá trình đào móng làm sân thì phát hiện một chum tiền cổ. Mới nghe tin, ông phi một mạch về nhưng tới nơi chiếc hũ hình lọ hoa có nhiều họa tiết đẹp được tráng men màu lam đã bị chạm vỡ thành nhiều mảnh. Tiền xu ở bên trong dù ít nhưng là những đồng tiền quý thời loạn lạc triều nhà Mạc.

Tần ngẩn nhìn hũ tiền không còn nguyên vẹn, ông lặng lẽ gom từng mảnh vỡ, tiền rơi mang cho vào túi mang về.

Không chỉ một lần ấy mà hàng chục, hàng trăm lần khác chàng trai gốc Hải Dương rong ruổi một mình khắp các tỉnh từ Bắc vào Nam lần theo, khám phá các đồng tiền cổ. Có những lúc niềm vui vỡ òa trong hạnh phúc khi tìm được đồng tiền quý hiếm, độc lạ nhưng ông cũng nếm trải không ít hiểm nguy rình rập.

Suốt quá trình hơn 20 năm săn tìm, sưu tập thứ tiền kim loại gỉ màu ấy đến giờ đây trong bộ sưu tập của ông có trên 6 tấn tiền xu cổ đủ các loại mệnh giá của từng triều từ thời nhà Đinh tới thời Bảo Đại, đời vua thời kỳ phong kiến cuối cùng.

Tuy nhiên, để có được bộ sưu tập đồ sộ hiện nay, ông đã trải qua không ít khó khăn, hiểm nguy, thậm chí có những đận lâm vào cảnh nợ nần chồng chất vì bao nhiêu tiền lương, vợ chồng đều đổ dồn vào những đồng xu được bới lên từ đất. Thậm chí có đận ông còn cắm cả sổ đỏ để lấy tiền chỉ để mua vài chum tiền cổ.

"Tôi chỉ muốn lưu giữ những nét văn hóa thể hiện trên các đồng tiền qua các triều đại cho thế hệ sau được hiểu sâu hơn về lịch sử đất nước", ông Thạo chia sẻ.

(Theo Zing)